एजेन्सी । मानिस जिउँदो हुन शरीरमा विद्युत उत्पादन र प्रवाह जरुरी हुन्छ । यदी मानव शरीरमा बिजुली उत्पन्न हुँदैन भने मुटु रोकिन्छ । मस्तिष्कले काम गर्न छाड्छ । शरीरमा हुने विभिन्न रोग र समस्या बारे सन्देश पठाउने प्रक्रिया बन्द हुन्छ ।

हो, हाम्रो शरीरमा विद्युत प्रवाह निरन्तर भैरहन्छ । यही विद्युत प्रवाहको मापनका लागि वैज्ञानिकहरुले नयाँ तरिकाको खोज गरेका छन । मानव शरीरका कोशिकाहरु भित्र प्रवाह हुने बिद्युतको मापन गर्न यूनिभर्सिटी अफ सिकागोका वैज्ञानिकहरुले नयाँ तरिकाको खोजी गरेका हुन । यो तरिकाबाट शरीर भित्रका फरक फरक भागमा दौडने करेन्टको मापन गर्न सकिने वैज्ञानिकहरुले बताएका छन ।

यो विधिबाट कुन कामका लागि शरीरको कुन भागको कति विद्युत शक्तिको उपयोग भैरहेको छ भन्ने तथ्य पनि पत्ता लगाउन सकिने वैज्ञानिकहरुले बताएका छन । नेचर नानो टोक्नोलोजीमा प्रकाशित अध्ययन प्रतिवेदनका लेखक युनिभर्सिटी अफ सिकागोका ग्य्राजुएट विद्यार्थी आनन्द समिनाथनले बताए अनुसार धेरैजसो वैज्ञानिकहरु अहिलेसम्म कोशिकाहरु भित्रको माइटोकन्ड्रियामा मात्रै केन्द्रित हुने गरेका थिए । माइटोकन्ड्रियालाई कोशिकाहरुको पावर हाउस पनि भनिन्छ ।

यसका बावजुद कोशिकाहरुमा त्यस्ता झिल्ली अर्थात मेम्ब्रेनहरु पनि हुन्छन, जसले बिजुली उत्पादन र प्रवाहमा सहयोग गर्दछ । यूनिभर्सिटी अफ शिकागोको द कृष्णन प्रयोगशालामा आनन्द र उनको टिमले कोशिकाहरुभित्र यात्रा गर्न सक्ने स–साना सेन्सरहरुको निर्माण गरेका छन । ती सेन्सरहरुले कोशिकाहरु भित्र यात्रा गर्ने क्रममा शरीरको कुन भागमा कति बिद्युत उत्पादन भैरहेको छ र कति मात्रामा उपयोग भैरहेको छ भन्ने बारे जानकारी दिन्छन ।

कोशिका भित्र हुने विद्युत उत्पादन, प्रवाह र प्रयोगका बारेमा प्राप्त जानकारीले हामीलाई थुप्रै प्रकारका रोगसंगै अपांग हुने समस्याबाट समेत छुटकारा दिलाउन सहयोग पुर्याउँछ । यसअघि आनन्दको टोलीले न्युरोन्स अर्थात तंत्रिका कोशिकाहरु र लाइजोम्सको अध्ययन गर्ने अत्यन्तै शुक्ष्म मेशिन बनाएको थियो ।

यस क्रममा आनन्दको टोलीले न्युरोन्स अर्थात तंत्रिका कोशिकाहरु भित्र प्रोटिनले बनेका झिल्लीहरु हुने तथ्य पत्ता लागेको थियो । यसलाई आयन च्यानल्स (Ion Channels) पनि भनिन्छ । यो एक प्रकारको ढोका हो, जुृन ढोकाको भित्र र बाहिर चार्ज भएका आयन्सहरु घुमिरहन्छन । यो आयन च्यानल्स कुनै पनि न्यूरोन्सका लागि अत्यन्तै जरुरी हुन्छ । न्युरोन्सले यही च्यानलको सहयोगमा शरीरको फरक फरक भागमा संदेश पठाउने र प्राप्त गर्ने काम गर्छ ।

आनन्दले बताए अनुसार कोशिका भित्र रहेको झिल्लीमा आयन च्यानल्स हुने अध्ययन यसअघि पनि भएको थियो । तर त्यसबेला यसले के काम गर्छ भन्ने जानकारी प्राप्त भएको थिएन । आनन्दले भने, “यसपछि हामीले नयाँ उपायको विकास गर्यौं । जसलाई भोल्टेयर (Voltair) भनिन्छ । यो एक प्रकारको भोल्टमीटर हो, जसले कोशिकाहरु भित्रको दुई फरक फरक भागमा रहेको भोल्टेजको अन्तरको मापन गर्छ । अर्थात यसले कोशिका भित्र गएर विद्युत प्रवाहको जानकारी दिन्छ ।”

न्युक्लिक एसिडबाट चल्ने मोलिकुलर डिभाइसका विशेषज्ञ प्रोफेसर यमुना कृष्णनले बताइन, “शुरुमा कोशिकाको भित्र र बाहिर बिजुलीको प्रवाह कति हुन्छ भन्ने कुरा हामीलाई थाहा थिएन । तर अहिले भोल्टेयर (ख्यतिबष्च) बाट दुवैबीचमा हुने करेन्टको फरक पत्ता लगाउन सकिने भएको छ । ”

आनन्द समिनाथनले बताए अनुसार यो अनुशन्धान प्रारम्भिक चरणमै छ । यसका लागि अझै धेरै अनुशन्धान गर्न जरुरी छ । यदी यस विषयमा ब्यापक तहमा खोज अनुशन्धान गर्ने हो भने मानवलगायत जनावरहरुलाई कैयौं प्रकारका रोगहरुबाट बचाउन सकिन्छ । मानव लगायत सम्पूर्ण जीवजन्तुहरुको स्वास्थ्यका लागि यो वैज्ञानिक कदम सफल र उपयोगी सावित हुने फिज डट ओआरजीले जनाएको छ ।